Finanse

F i n a n s e   p u b l i c z n e  to kategoria historyczna, powstała na określonym etapie rozwoju ludzkości, wraz z pojawieniem się pieniądza oraz  instytucji publicznych. We współczesnym świecie  istnienie finansów publicznych jest całkowicie niezależne od woli i stanowiska w tym względzie społeczeństwa. Nie ma innej alternatywy dla funkcjonowania społeczeństwa a także podziału dochodu bez konieczności istnienia finansów publicznych.

W ujęciu teorii klasycznej, neoklasycznej czy też ekonomii neoklasycznej finanse publiczne, ich przedmiot sprowadzał się do badania skutków jakie wywołują podatki czy inne instrumenty polityki fiskalnej – na mikropodmioty (gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa). Z czasem zapotrzebowania państwa na dochody były coraz większe (a więc państwo jako związek publiczno – prawny zmuszane było sięgnąć do dochodów innych podmiotów, nie tylko mikropodmiotów), stąd też przedmiot finansów publicznych musiał zostać rozszerzony  o kwestie dotyczące sektora publicznego „ żyjącego własnym życiem”, co oznaczało zbadanie wpływu decyzji fiskalnych na:
    wzrost gospodarczy,
    równowagę ekonomiczną,
    skalę redystrybucji dochodu narodowego,
    wpływ na zjawiska inflacyjne,
    granicę ciężarów publicznych,
    sposób alokacji środków publicznych i ich wpływ na procesy makroekonomiczne.

Przedmiotem nauki o finansach publicznych są zatem zjawiska oraz procesy związane z powstawaniem i rozdysponowaniem pieniężnych środków publicznych zapewniających funkcjonowanie sektora publicznego. Bada ona przyczyny, dla których tworzy się fundusze publiczne w tym samym różnorakie skutki, jakie wywołuje tworzenie tychże funduszy.

Samo jednak zdefiniowanie „f i n a n s ó w  p u b l i c z n y c h” jest sprawą dość skomplikowaną i kontrowersyjną. Niektórzy autorzy w ogóle kwestionują potrzebę precyzyjnego definiowania finansów. Przykładowo  Profesor Stefan Bolland wyrażał pogląd:
- że żadna z definicji nie może oddać istoty finansów i dlatego nie objaśnia tego pojęcia. Wg Profesora wszystkie znane kryteria i definicje okazują się nieścisłe, zbyt wąskie lub nazbyt rozbudowane, przez co żadna z nich nie została ogólnie zaakceptowana. Trudności jakie pojawiają się w precyzyjnym określeniu jak rozumieć pojęcie finansów publicznych nie jest jednak niczym wyjątkowym. Z podobnymi problemami spotykamy się w innych dyscyplinach, co nie przeszkadza ich pomyślnemu rozwojowi, np. matematyka – nauka ścisła: „ nie udało się znaleźć określenia, które w pełni charakteryzowałoby matematykę w pełni i zadowalało choćby samych matematyków”. Stanowisko Bollanda jest jednak dość nietypowe i odosobnione w polskiej jak i zachodniej literaturze. Tak więc można spotkać następujące definicje finansów publicznych:

J. Harasimowicz określa finanse jako stosunki społeczne powstające w związku z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych.

L. Kurowski twierdzi, iż nie należy używać pojęcia „ finanse” lecz „gospodarka finansowa”. Przez co autor rozumie „ posługiwanie się pieniądzem”.

M. Weralskiego – finanse to pieniężna forma podziału dochodu narodowego.

J.M. Gaudemet uważa, że finanse publiczne stanowią gałąź prawa publicznego, której przedmiotem jest badanie norm odnoszących się do publicznych zasobów pieniężnych oraz operacji tymi zasobami.

Reasumując można wyrazić pogląd, zgodnie z którym:

finanse są to zasoby pieniężne, operacje tymi zasobami oraz normy prawne ich dotyczące. Natomiast w zależności od podmiotów dysponujących zasobami pieniężnymi rozróżniamy
-    finanse publiczne (czyli finanse podmiotów publicznych)
-     finanse prywatne (czyli podmiotów prywatnych).

Na bazie tego podsumowania w literaturze przedmiotu wyrażany jest pogląd, iż finanse publiczne w danym miejscu i czasie są zjawiskiem prawno-ekonomicznym, powstałym z nałożenia się zasad prawnych (systemu finansowego) na ich ekonomiczną istotę.