Finanse

Z punktu widzenia finansów publicznych podstawowe znaczenie ma kategoria d o b r a   p u b l i c z n - e g o. To właśnie istnienie tego dobra jest przyczyną gromadzenia funduszy publicznych, niezbędnych do finansowania np. budowy dróg, lotnisk, portów, itp. Zadania publiczne , społeczne i gospodarcze są realizowane w zakresie dostarczania dóbr publicznych o specyficznych właściwościach co stanowi istotę publicznego systemu finansowego.

Co to jest zatem dobro publiczne ?

Dobrami wyłącznie publicznymi są: powietrze, rzeki, jeziora, morza, oceany, parki narodowe itp. Niektóre dobra mogą być zarówno dobrem prywatnym jak i publicznym – np. energia elektryczna, którą wykorzystuje do oświetlenia w domach, jak i do oświetlenia ulic. Dobrem publicznym będzie także: obrona narodowa, ochrona zdrowia, edukacja, czy wymiar sprawiedliwości. itp.

Konieczne jest jednak zastosowanie kryteriów decydujących o tym czy dane dobro jest dobrem prywatnym czy publicznym. Wyróżniamy zatem :
- kryterium użyteczności (kryterium społeczne),
- kryterium odpłatności (kryterium ekonomiczne).

Wg KRYTERIUM UŻYTECZNOŚCI występuje zasadnicza różnica między korzyściami, które daje dobro prywatne, i korzyściami osiąganymi z dóbr publicznych. Korzyści z dobra prywatnego ograniczają się najczęściej do jednej (kilku osób). Co więcej, jeżeli dana osoba używa dobra prywatnego, np. samochodu, to jest ono niedostępne dla innych. Inaczej jest w przypadku transportu publicznego. Poza tym w dostępie do dobra prywatnego mamy do czynienia z rywalizacją, czego raczej niema przy dobrach publ. np. korzystanie parku (jeziora, morza itp.) jednej osoby nie wyklucza takich możliwości u innych.

Wg KRYTERIUM EKONOMICZNEGO o tym, czy dobro ma charakter dobra publ. czy prywatnego decyduje źródło odpłatności. Dobrami publicznymi są te dobra (usługi, towary), które są finansowane przez budżet państwa, budżety samorządowe i inne fundusze publiczne. Dla odbiorców takich dóbr oznacza, że są one dostępne bezpłatne lub za częściową odpłatnością. Ta jednak bezpłatność określonych dóbr może prowadzić do marnotrawstwa lub nadużyć w gospodarowaniu nimi.
Inną wadą dóbr publ. jest fakt, że z jednej strony są bezpłatne, lecz z ekonomicznego punktu widzenia są opłacone zbiorowo. Następuje wskutek tego okrojenie  dochodów indywidualnych. Poza tym preferencje konsumpcyjne poszczególnych osób mogą znacznie się różnić od preferencji ustalonych przez władzę publiczną.

Specyficzne cechy dobra publicznego to:
    brak wyłączenia (niewykluczalność),
    dostępność
    brak konkurencji
    uniezależnienie od partycypacji w kosztach wytworzenia lub utrzymania
    zaspokajanie – przede wszystkim – potrzeb o charakterze zbiorowym.

Od dobra publicznego należy odróżnić dobro społeczne, które również jest finansowane – jak dobro publiczne – z funduszy publicznych, ale może ono być także finansowane ze środków prywatnych.